Geen verkiezingen na kabinetsval

Rondom het weekend van 21 en 22 april 2012 vielen er twee coalities. Op vrijdag de 20^ste zegde het CDA-Limburg het vertrouwen op in de PVV in die provincie en een dag later liep Geert Wilders weg uit het Catshuis.

Het vervolg op deze twee gebeurtenissen was totaal anders. In Limburg werd en wordt er in alle rust gesproken over een nieuwe coalitie, zonder dat er verkiezingen worden gehouden. Bij de Haagse politici brak paniek uit: verkiezingen, en wel zo snel mogelijk.

Er wordt openlijk ruzie gemaakt over het tijdstip van die verkiezingen. Veel lopende wetsvoorstellen, waaronder de Wet Werken naar Vermogen, worden controversieel verklaard en worden sowieso het komende halfjaar niet – en misschien wel helemaal nooit – behandeld. Andere besluiten, zoals die van de animalcops, worden teruggedraaid. Kortom, chaos in Den Haag.

Om onder andere deze reden pleit ik voor maar eens per vier jaar verkiezingen te houden voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal en niet na de val van ieder kabinet. Dat doen we ook bij de Eerste Kamer, in gemeenten en provincies. Dus houd de volksvertegenwoordiging in dezelfde samenstelling en zoek naar een nieuwe meerderheidscoalitie. Dat het mogelijk is, heeft de Kunduz-coalitie bewezen: binnen twee dagen was er een groots bezuinigingspakket samengesteld.

In de afgelopen tien jaar heeft Nederland vijf kabinetten gehad en gaan we straks voor de vijfde keer naar de stembus. Van zoveel kabinetten en verkiezingen wordt Nederland niet beter; eerder slechter. Zeker de laatste twee kabinetten zouden niet gestruikeld zijn als zij niet gevolgd zouden zijn geweest door verkiezingen.

Het vertrouwen in de politiek is nog nooit zo laag geweest. En blijft dalende. De gebeurtenissen na de val van Kabinet Rutte-Verhagen heeft die trend versterkt. De politiek wordt verweten achter hypes aan te lopen en Kamervragen te stellen om de naam van de vraagsteller in de krant te krijgen. De roep om een fatsoenlijker parlement die zich bezig houdt met lange termijn hervormingen wordt steeds groter. Als politieke partijen zich op ieder moment bezig moeten houden met de mogelijkheid van verkiezingen, dan lukt het – blijkbaar – niet om die lange termijn gedachte te laten prevaleren boven de korte, snelle slag.

Met eens per vier jaar een vaste datum voor Kamerverkiezingen wordt de invloed van peilingen ook teruggebracht. Een mooie bijkomstigheid is dat Maurice de Hond minder vaak aan tafel van praatprogramma’s hoeft aan te schuiven. Teveel politici – én journalisten – verbinden te grote conclusies aan een zeteltje eraf of eentje erbij. Er zijn zelfs partijen die de peilingen leidend laten zijn voor hun politieke standpunten. Daarmee wordt het beeld van zwalken en visieloze politiek versterkt.

Dan de kosten. Niet alleen kost het politieke partijen zelf dubbel zoveel geld om gemiddeld eens per twee jaar landelijke verkiezingen te organiseren, maar ook de maatschappelijke kosten zijn hoog.  De kosten voor vertraging in wetgeving, een kabinet die alleen de lopende zaken mag regelen en ‘verloren jaren’ lopen in de miljarden.  Ook zullen de uitkeringen van wachtgeld voor oud-politici fors kunnen afnemen; een kamerlid weet op welk moment zijn of haar zittingstermijn kan aflopen en kan pro-actief maatregelen nemen.

Daarbij zijn er organisatorisch veel voordelen aan de vaste verkiezingen te verbinden. Politieke partijen kunnen hun procedures goed plannen. De PvdA moest bijvoorbeeld afzien van de reeds aangekondigde ‘primaries’ omdat het te kort dag was om die voorverkiezingen te organiseren. Daarnaast vinden er nu voor de zomer in allerijl lijsttrekkersverkiezingen plaats.  En worden er nog snel functioneringsgesprekken gevoerd met de zittende parlementsleden.

Is het wettelijk verplicht om verkiezingen uit te schrijven?

Nee, in Nederland is het gebruik ontstaan dat na de val van een kabinet verkiezingen worden uitgeschreven. Staatsrechtelijk hoeft het niet. Verkiezingen behoren eens per vier jaar te worden georganiseerd. En als we ons daaraan houden, dan is dat voor iedereen helder.

Is het wel democratisch om het volk niet te laten spreken na een kabinetsval?

Uiteraard moet het van tevoren duidelijk zijn dat de gekozen volksvertegenwoordiging die vier jaar volmaakt. Kiezers wegen dat mee in hun stemkeuze. Als ik bijvoorbeeld een jaarabonnement neem op  met een  krant en er komt halverwege dat jaar een nieuwe hoofdredacteur, dan hoeft de krant mij niet te vragen of ik die krant nog wil voor de rest van het jaar. Zo ook met de Tweede Kamer. Kiezers geven voor vier jaar hun stem aan een politieke beweging; dat is niet afhankelijk van het al of niet wisselen van ministers en staatssecretarissen.

Naast de vergelijking met de Eerste Kamer, gemeenten en provincies wil ik een vergelijking maken met de Verenigde Staten. Daar zijn de voorbereidingen voor de presidentsverkiezingen in volle gang. Ook voor de komende en volle vier jaar...

Amerikanen houden er rekening mee dat een president de vier jaar niet volmaakt – zoals Nixon en Kennedy – door de aanwijzing van een reserve-president. Als een president niet de volledige vier jaar voltooid, om welke reden dan ook, wordt een nieuwe president geïnaugureerd zonder nieuwe verkiezingen.

Nederland is aldus beter af is met een vaste datum voor Tweede Kamerverkiezingen, onafhankelijk van een kabinetsval. Een goed begin om het vertrouwen in de politiek te vergroten.

Bert Sonneveld

Econoom, politiek columnist en CDA-lid

Bovenstaande column heb ik verstuurd naar NRC Opinie & Debatop op donderdagochtend 26 april; toen er nog geen Lenteakkoord was dat CDA, VVD, D66, GroenLinks en ChristenUnie die middag/avond sloten. Vanwege ruimtegebrek heeft NRC dit opiniestuk niet opgenomen.
Op dinsdag 1 mei zal een verkorte versie van deze column verschijnen in de Gooi- en Eemlander.