Is Brussel democratisch?

Regelmatig krijg ik de vraag of dat 'Brussel' wel zo democratisch is. Is het zo dat ongekozen, ontoegankelijke bureaucraten de dienst daar uitmaken en dat die elite ons van alles en nog wat oplegt. Hoogste tijd als onderwerp voor mijn wekelijkse blog. Is Brussel democratisch?

Wat merkt Nederland van een EU-wet?

Veel van de wetten en regels waar we in Nederland mee te maken hebben en krijgen, komen uit Brussel. ‘Brussel’ maakt Verordeningen, Richtlijnen, Besluiten, Aanbevelingen, Adviezen, Gedelegeerde handelingen en Uitvoeringshandelingen. Sommige zijn geheel bindend vanaf hun inwerkingtreding en gelden automatisch en op dezelfde manier in alle EU-landen. Andere zijn niet bindend. Richtlijnen, als derde categorie, moet Nederland – en de andere 26 EU-landen – zelf omzetten in nationale wetgeving die tot hetzelfde doel leidt.

EU-wetgeving; hoe zat het ook alweer?

Op besluitvorming in de Europese Unie is veel ruimte voor invloed. De Europese Commissie begint vaak met een impact assessment; een studie naar het probleem en naar de effecten van de oplossing. Bij een nieuw voorstel voor een nieuwe EU-wet en tijdens het hele proces van besluitvorming, vraagt de Europese Commissie burgers, bedrijven (sectoren, lobbyclubs) en overheden naar hun mening. Iedereen kan zijn stem laten horen door deel te nemen aan openbare online raadplegingen.

Bij de gewone wetgevingsprocedure dient de Europese Commissie  een wetgevingsvoorstel in bij het Europese Parlement en de Europese Raad. Die laatste twee moeten het eens worden over de inhoud ervan; zowel het Parlement en de Raad hebben evenveel te zeggen. Samen kunnen ze de tekst wijzigen. Dat gebeurt tijdens behandelingsrondes; ‘lezingen’ genoemd. Het kan zelfs pas na drie – na tussenkomst van een bemiddelingscomité – lezingen EU-wet worden. Zie ook dit artikel over trilogen.

Commissie en Parlement

De Europese Commissie is de Europese ‘regering’; het dagelijks bestuur van de EU. Voorzitter is de Duitse Ursula von der Leyen en ieder land heeft een ‘eigen’ commissaris. De Nederlandse commissaris is Wopke Hoekstra. 

Het Europees Parlement wordt rechtstreeks door alle inwoners gekozen. Nederland heeft in dat parlement 31 van de 720 zetels. Op 6 juni 2024 zijn er verkiezingen. Huidige voorzitter is de onbekende Italiaanse Roberta Metsola.

Europese Raad

Normaal gesproken blijft het vaak bij een regering en een parlement. Maar niet in Europa. Daar hebben de landen gezamenlijk best veel macht: de Europese Raad. Dit zijn de regeringsleiders en als het over ‘minder’ belangrijke zaken gaat, zijn dat de vakministers van de 27 EU-landen. De Belg Charles Michel is de voorzitter en Mark Rutte – of een van onze ministers – vertegenwoordigt Nederland. Vergeleken met Nederlandse verhoudingen is het alsof de provincies – via de Commissaris van de Koning – evenveel macht hebben als de Tweede Kamer. Niets aan te doen; dit is nu eenmaal afgesproken in een verdrag.

Democratisch

Zo dat kostte nog wel wat hoofdbrekens om het goed uit te leggen. Ja, 'Brussel' is veel democratischer dan wellicht gedacht. Want jij hebt invloed:

• door zelf in te spreken bij een online raadpleging; of dat te laten doen door bijvoorbeeld een branchevereniging;
• via de - door jou gekozen - politieke partij in de Tweede Kamer die de regering ‘jouw’ boodschap meegeeft voor in de Europese Raad;
• door op 6 juni aanstaande te gaan stemmen voor het Europees Parlement.

Kan er dan niets beter?

Ook. Veel van wat uit ‘Brussel’ komt – de EU-wetgeving – heeft goede bedoelingen, maar over de uitvoerbaarheid is niet goed nagedacht. Het is het compromis van compromissen. Ja, de Europese regeldruk moet minder. Nee, dat betekent niet meer vrijheid blijheid; want sommige zaken kunnen we veel beter in EU-verband regelen. Laten we zorgen dat vooral rapportagevereisten en administratieve lasten voor zowel consumenten, het mkb en overheden minder wordt. Dat het werkbaarder wordt.

Stem jij ook op mij?

Dat past ook bij mijn slogan om verkozen te worden als Europarlementariër op 6 juni 2024: Mooi Nederland in een sterk Europa; kies voor een meer veilig, werkbaar en zelfvoorzienend Europa.