Morele Crisis

Neues Palais in Park Sanssouci, Potsdam, Duitsland

We kunnen eigenlijk niet meer van uitzonderingen spreken. Heel veel vergelijkbare uitzonderingen bij elkaar maken misschien nog geen regel; nog niet. Maar het laat wel een hele duidelijke trend zien.

Een kwalijke trend. De crisis vanaf 2008 blijkt vooral een morele crisis te zijn.

Onderwijs. Amarantis. “De raad van toezicht was ineffectief, het college van bestuur bezat niet de juiste competenties, de accountant was niet kritisch genoeg en de onderwijsinspectie onderkende de ernst van de situatie onvoldoende”, aldus het onderzoeksrapport over de financiële problemen en misstanden. Onderzocht moet nog worden of er ook sprake is van zelfverrijking. Kunnen individuen zo ondergaan in een systeem dat zij de anonimiteit misbruiken voor eigen gewin?

En ook hier weer de kanttekening dat het onbekend is hoe het op andere scholengroepen is gesteld. Want problemen blijven blijkbaar lange tijd onbekend.

Wetenschap. Diederik Stapel. In zeker 55 van de 130 onderzochte artikelen en bij 10 proefschriften die Stapel begeleidde, heeft Stapel gefraudeerd. Een zeer aanzienlijke fraude, volgens het eindrapport van de commissies van de universiteiten Amsterdam, Groningen en Tilburg.

Het systeem in het wetenschappelijk onderzoek is erop gericht om zoveel mogelijk gepubliceerd te krijgen. Deze publicatiedruk haalt de kwaliteit omlaag. En publiceren is een afgeleid doel; het echte doel is verkrijgen van systematische objectieve menselijke kennis.

Waarschijnlijk was dat einddoel ooit de drijfveer van veel wetenschappers. En de reden van hun keuze voor wetenschappelijk onderzoek. Maar dat ligt blijkbaar nu anders. En niet alleen bij Stapel.

Politiek. Van Rey en Hooijmaijers. De eerste wordt verdacht van corruptie en van het lekken van informatie. En de tweede is door het Openbaar Ministerie aangeklaagd voor corruptie op ongekende schaal, valsheid in geschrifte en het witwassen van honderdduizenden euro's.

Topje van een ijsberg?

Journalistiek. Oplages dalen, inkomsten verminderen, banen op redacties worden geschrapt, onderzoeksjournalistiek dreigt te verdwijnen. En toch moet er snel – en bij voorkeur als eerste – het laatste nieuws worden gebracht. Daarom komt het betere knip- en plak van persberichten steeds vaker voor. En het overschrijven van elkaars pennenstreken.

Ook dit is niet de grondreden geweest van een journalist voor de keuze van zijn vak.

Banken. 2008. Als obligaties verpakte gebundelde hypotheken in het laagste segment (subprime) werden in een hoog tempo minder waard. De bonuscultuur bij grote banken heeft bij de bankencrisis een belangrijke rol gespeeld. Topbestuurders en succesvolle handelaren ontvingen in de jaren voorafgaande aan de kredietcrisis zeer grote bonussen. Velen wisten niet waar ze mee bezig waren, maar zaten ondergedompeld in het systeem. En ook hier weer werden afgeleide, korte-termijn-doelen belangrijker gevonden dan de nutsfunctie van banken.

Woningbouwverenigingen. Vestia. Deze woningcorporatie verhoogde de derivatenportefeuille in 2010 naar 10 miljard euro. Omdat de rente de laatste jaren is gedaald, eisen de banken dat de woningcorporatie honderden miljoenen bijstort als onderpand. En oud-bestuurder Erik Staal heeft bij zijn vertrek naar aanleiding van de problemen ruim 3,5 miljoen euro meegekregen. Hoeveel maandhuren zijn dit wel niet?

Sociale woningbouw is bedoeld om woningen – zonder winstoogmerk – te verhuren aan mensen die niet in staat zijn om zelfstandig een woning te kopen of te huren. Welk systeem laat toe dat mensen hun eigen doelen nastreven ten koste van het gemeenschappelijke?

Dit is niet een enkel individu.

Dit is geen uitzondering.

Dit is een morele crisis.

Hoe buigen we dit om? Hoe krijgen we weer een tijd dat scholen er zijn om onderwijs te geven, dat het in de wetenschap weer om kwaliteit gaat, dat de politiek zich drukt maakt om idealen, dat journalisten zaken grondig uitzoekt, dat banken hun nutsfunctie serieus nemen, dat woningbouwverenigingen goede woningen verhuren tegen prima huren, etc.? 

Kortom hoe krijgen we de gemeenschapszin weer terug?

Zonder dat we terug gaan in de tijd. Maar op weg naar gemeenschapszin 2.0.

Verandering de wereld en begin bij jezelf. Dat is de eerste stap. Welke vervolgstap zet jij?

Groet,

Bert Sonneveld

Politiek, Europa, HRM, Nieuwe Media en CDA.